Στην τάξη των ιερών ακολουθιών της Εκκλησίας μας κατά τη διάρκεια του νυχθημέρου περιλαμβάνεται και η ακολουθία του Μεσονυκτικού, που τελείται ακριβώς πριν από την ακολουθία του Όρθρου.
Στα μοναστήρια, που τηρούν με ακρίβεια τη σειρά και τάξη όλων των ακολουθιών, η ακολουθία του Μεσονυκτικού διαβάζεται καθημερινά. Είναι η πρώτη ακολουθία της καινούριας μέρας και διαβάζεται πιο νωρίς, πριν ακόμη φέξει το πρώτο φως του πρωινού.
Η ακολουθία αυτή έχει πολλά στοιχεία που θυμίζουν τη δευτέρα Παρουσία του Κυρίου και την τελική Κρίση.
Στα μοναστήρια, λίγες ώρες μετά τα μεσάνυχτα, μέσα στο βαθύ ακόμη σκοτάδι, ο εντεταλμένος μοναχός κτυπά τα σήμαντρα. Θυμίζει έτσι τον αρχάγγελο του Θεού που θα σαλπίσει, όταν πάρει τη σχετική εντολή, για να σημάνει το τέλος του κόσμου και την έλευση του δικαίου Κριτού, του παμβασιλέως Χριστού.
Ο διαπεραστικός ήχος των σημάντρων διακόπτει την υποβλητική ησυχία της νύχτας που καλύπτει το μοναστήρι, και ξυπνά τους μοναχούς, που σε λίγο βγαίνουν όλοι από τα κελλιά τους. Έτσι και μέσα στη νύχτα του κόσμου, που κοιμάται τον ύπνο της αδιαφορίας και αμαρτίας, θα ακουσθεί ο ήχος της εσχάτης σάλπιγγος, που θα ξυπνήσει τους νεκρούς, οι οποίοι θα αναστηθούν εκ νεκρών και θα βγουν όλοι από τους τάφους τους.
Και όπως οι μοναχοί ξεκινούν και έρχονται στο ναό και στέκονται με ευλάβεια και φόβο ενώπιον του ιερού βήματος, οπού τους περιμένει ο ιερέας για να αρχίσει την ακολουθία, έτσι και οι αναστημένοι νεκροί θα πορευθούν όλοι για να παρασταθούν με φόβο και τρόμο ενώπιον του φοβερού βήματος του Κριτού, προκειμένου να γίνει η παγκόσμια Κρίση.
«Ιδού ο Νυμφίος έρχεται εν τω μέσω της νυκτός», ακούγεται το γνωστό συγκλονιστικό τροπάριο, που κάθε νύκτα το επαναλαμβάνουν οι μοναχοί, καθώς ετοιμάζουν την ψυχή τους για την επικείμενη έλευση του Κυρίου. Αγρυπνούν, για να είναι έτοιμοι να Τον υποδεχθούν. «Μακάριος ο δούλος, ον ευρήσει γρηγορούντα» ο Κύριος, που έρχεται για να κρίνει τον κόσμο. «Ανάξιος δε πάλιν ον ευρήσει ραθυμούντα»…
*από το βιβλίο: «Μέλλουσα Κρίση και Αιωνιότητα» του Αρχιμανδρίτη Αστέριου Σ. Χατζηνικολάου – (απόσπασμα από το κεφάλαιο).